Obrazki

Obraz, który zamierzam namalować słowami, składa się z dwu mniejszych obrazków, na swój sposób spokrewnionych. Zresztą, niech mówią one same za siebie.
Może był to rok 1969, kiedyśmy postanowili z żoną odwiedzić jej brata Franka, mieszkającego na południowym skraju Polski. Zabraliśmy z sobą sześcioletniego syna Mirka i wyruszyliśmy. Początkowo przybyliśmy do uroczego miasteczka Biecz. Podziwialiśmy piękną okolicę nad rzeką Ropą. Długo, pokonując liczne wąwozy, szliśmy potem do Belnej, która co i rusz ginęła nam z oczu. Wdrapywaliśmy się na napotykane wzniesienia, z których roztaczały się przed nami ciekawe widoki. Mogliśmy ujrzeć pejzaż z szybami naftowymi i rozpościerającymi się nad ścieżkami linami stalowymi.
Powietrze przesycone zapachem ropy i gazu było przy tym nieznośne, zwłaszcza dla nas, przybyłych z innego środowiska. Ale w obejściu szwagra tych zapachów na szczęście nie było. Mieszkał pół kilometra dalej, w drewnianym domku. Obok wznosiła się nowa stodółka i budynek dla zwierząt. W naszym wielkopolskim rozumieniu podwórza szwagier wszakże nie miał, siedziby ludzkie dzieliły setki metrów, przed kim więc było się grodzić.
Kiedy siostra z bratem już się nagadali, Franek zagadnął:
—Może przejdziemy się do sklepu, coś kupimy.
Poszliśmy wąską drożyną. Przy jakiejś mijanej zagrodzie szwagier pozdrowił znajomego, który siedział na pniu zwalonego drzewa i coś majstrował.
—Co robisz — zapytał.
—Zobacz, jaką zgrabną miotłę udało mi się zrobić.
-A gdybyś nie umiał robić mioteł, to czym byś się zajął – dopytywał szwagier.
—Wstąpiłbym do milicji — padła odpowiedź.
Obrazek ten zawiesiłem w pamięci i przywiozłem do Wielkopolski, a słowa owego mieszkańca Pogórza Karpackiego dały mi wiele do myślenia.
Przy kolejnym malowanym obrazku musimy się umówić, że nazwiska występujących osób i nazwy miejscowości mogą być prawdziwe, ale nie muszą.
Łąkowo w swoich dziejach było przedsiębiorstwem PGR, było też zwykłym zakładem. Kiedy zwało się „przedsiębiorstwem”, należały do niego oprócz pól macierzystych sąsiednie grunty upadłych spółdzielni produkcyjnych oraz dość odległa gorzelnia Toporowo. Kierownikiem tej gorzelni był Tomaszek starszy już człowiek z wieloletnią, przedwojenną praktyką, który lubił dużo mówić. Jak się rozpędził, nic go nie powstrzymało, wprost zapominał się, co niekiedy okazywało się dla niego przydatne.
Tomaszek podlegał kierownikowi Łąkowa — panu Witaszewskiemu. Zwykle rano telefonował do dysponującego transportem Witaszewskiego, a najczęstszym powodem była dostawa węgla i konieczność natychmiastowego rozładowania wagonów. Niekiedy chodziło też o odwiezienie beczek ze spirytusem. Rozmowy pomiędzy kierownikami przeciągały się w nieskończoność. Witaszewski znudzony kładł na biurko słuchawkę, wychodził przed biuro, wracał po chwili, powiedział słowo do Tomaszka, znów kładł na biurko słuchawkę i wychodził. A Tomaszek mówił, mówił i mówił. Oglądałem tę scenę często. Byłem świadkiem tych dziwnych rozmów, a raczej monologów Tomaszka, bo Witaszewski mógł w tok spadającej nań lawiny słów wtrącić zaledwie:
-No, jo, smoka.
A kończył:
—Panie sąsiedzie, ale ja muszę już iść do apelu. Wszystko, co potrzeba, pan dostanie. Ludzi też.
—Naprawdę, dostanę?
-Oczywiście. Do widzenia — i tu Witaszewski kładł słuchawkę.
Bawiły mnie te rozmowy, dlatego do dziś je pamiętam.
Kierownik Tomaszek na swoje nieszczęście wybudował w sąsiedniej wiosce dom. Powtórzę. Na swoje nieszczęście. Było to na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Budową tą rozpętał burzę. Skarbówka nie ograniczyła się do własnej kontroli. Zaangażowano także milicję, czyli siła złego na jednego.
Z posterunku w Karczynie posłano funkcjonariusza W., aby Tomaszka przesłuchał. W czasie ogólnej biedy nawet postawienie chlewika wydawało się inwestycją podejrzaną. Funkcjonariusz miał zatem sprawdzić pochodzenie materiałów budowlanych, rachunki za transport i tak dalej. Do Tomaszka przyjechał rowerem. Rozłożył akta, zadawał pytania i zapisywał odpowiedzi. Uzbierało się tej pisaniny na trzy wielkie strony formatu A 4. A kiedy w końcu uznał, że temat wyczerpał, podsunął kierownikowi protokół i czekał na podpis.
Tomaszek przeczytał uważnie protokół, zmarszczył czoło i rzekł:
-Panie, ja tego nie mogę podpisać!
—A niby… dlaczego?
-Proszę pana, tutaj nie ma ani jednego dobrze zbudowanego zdania, jeśli w ogóle o zdaniach można tu mówić. W tym, co pan zapisał, jest tyle błędów, że gdybym to podpisał, to bym się ośmieszył. Nie ma też poprawnej interpunkcji, dlatego sens zdań można różnie rozumieć. Nie, czegoś takiego nie podpiszę.
Funkcjonariusz odjechał, a na posterunku pojawił się problem. Musiano ustalić, który milicjant na tyle opanował w szkole składnię i interpunkcję języka polskiego, by można go było skierować do Tomaszka. Ostatecznie komendant znalazł kogoś i wysłał ponownie do tak czułego na punkcie polszczyzny kierownika.
Oto kolejny obrazek z tamtych lat. Niech trwa uwięziony w słowach.

20 lutego 2014 roku